Ο Π. Μ. Κοντογιάννης, Γυμνασιάρχης στη Θεσσαλονίκη από το 1906 ως το 1908, προσδιορίζει με σαφήνεια τα χαρακτηριστικά και την ιδιοτυπία αυτής της πόλης:

"Αλλαχού να ιδή κανείς ανθρώπους συζώντας μεν και συναλλασσομένους, οι οποίοι όμως να έχουν τόσας αναμεταξύ των διαφοράς και αντιθέσεις, να είναι δε διαφόρων θρησκευμάτων, διαφόρων φυλών, διαφόρων εθνικών πόθων, διαφόρου αναπτύξεως και μορφώσεως, διαφόρων φυσιογνωμιών, δεν είναι, νομίζω δυνατόν"

Π. Μ. Κοντογιάννη, "Θεσσαλονίκη", Παναθήναια, έτ. 13, 1912, σσ. 5-10

Θεσσαλονίκης Εκπαιδευτικά 19ος & 20ος αιώνας, Σιδηρούλα Ζιώγου - Καραστεργίου, Καθηγήτρια Παιδαγωγικής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Εκδόσεις Κ.Ι.Θ., Θεσσαλονίκη 2006